Στην δεύτερη ομιλία, με θέμα την παράλληλη σύλληψη της σύνθεσης στον Sibelius, τον Bartόk και τον Σκαλκώτα σε συσχετισμό με τον Schoenberg, θα γίνει περαιτέρω αναφορά με παραδείγματα (ηχητικά και οπτικά) σε συμφωνίες και συμφωνικά έργα του Sibelius, σε κουαρτέτα του Bartόk, σε έργα συμφωνικά και μουσικής δωματίου, ατονικά και τονικά, του Σκαλκώτα, καθώς και σε έργα του Brahms, από τον οποίο ο Schoenberg αποκρυσταλλώνει την θεωρία της “αναπτυκτικής παραλλαγής”. Θα γίνει επίσης επίκαιρη αναφορά στο μπαλέτο Τα Παγανά του Σκαλκώτα, που βασίζεται σε κομμάτια για πιάνο του Bartόk και έχει θέμα τις παραδόσεις του Δωδεκαημέρου από τα Χριστούγεννα ώς τα Φώτα.
Ο Jean Sibelius (1865-1957), ο Bela Bartόk (1883-1945) και ο Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949) κατέχουν πολύ ιδιαίτερη ιστορική θέση στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, ενώ παράλληλα είναι, αντίστοιχα, σύμβολα του εθνικού μουσικού πολιτισμού των χωρών τους. Έχουν ολότελα διαφορετική γλώσσα, ύφος, δημιουργική προσωπικότητα – ωστόσο το χαρακτηριστικό της έντονης πρωτοτυπίας διακρίνει και τους τρεις, τον μεγάλο συμφωνιστή Sibelius, τον κορυφαίο δημιουργό στην νεότερη τονική γλώσσα Bartόk, τον πρωτοπόρο εξερευνητή όλων των ατονικών, αλλά και τονικών, ιδιωμάτων Σκαλκώτα.
Γύρω στη δεκαετία του 1930 ο Arnold Schoenberg εισήγαγε τον όρο και την θεωρία της “αναπτυκτικής παραλλαγής” (developing variation). Με την “αναπτυκτική παραλλαγή” ο Schoenberg ανέλυσε έργα του Brahms και διατύπωσε μια γενική θεωρητική αντίληψη για την σύνθεση και τον τρόπο της σύνθεσης ξεκινώντας από τον Brahms και προχωρώντας στη δική του δημιουργία. Η θεωρία της “αναπτυκτικής παραλλαγής” εξετάζει την εξελικτική γενετική παραγωγή μουσικού υλικού – φράσεων, θεμάτων, περιόδων και ευρύτερων μουσικών δομών από αρχικά βασικά μουσικά κύτταρα.
Ανεξάρτητα από την θεωρητική προσέγγιση και ορολογία του Schoenberg η αντίληψη της “αναπτυκτικής παραλλαγής”, της εξελικτικής παραγωγής από αρχικούς πυρήνες, εμφανίζεται ως βασικό χαρακτηριστικό στο έργο του Sibelius και του Σκαλκώτα, όπως και σε ορισμένα έργα του Bartόk. Παρά την πλήρη διαφορά ύφους, την πρωτοτυπία τους, την διαφορετικής ποιότητας εθνική διάστασή τους, οι τρεις αυτοί συνθέτες δεν παραλληλίζονται μόνον χρονολογικά και ως συμβολικοί νεότεροι εθνικοί συνθέτες, αλλά εμφανίζονται να έχουν παράλληλη σύλληψη ως προς την ουσία και την προσωπική διάσταση της σύνθεσης
Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα του Κέντρου Μουσικής Σύνθεσης & Ερμηνείας, Ιπποκράτους 156.
είσοδος ελεύθερη |
